Dibek Dövücünün Hıh Deyicisi: İş Hayatındaki “Sahte Profesyoneller” ve İllüzyon Yönetimi
Dibek Dövücünün Hıh Deyicisi: İş Hayatındaki “Sahte Profesyoneller” ve İllüzyon Yönetimi
“Dibek dövücünün hıh deyicisi.” deyimini ilk duyduğumda bir tebessümle kafamdan geçen cümle şuydu: İş hayatındaki sahte profesyonelleri anlatmak için ne muhteşem bir deyim!
Kültürümüzün en eğlenceli ve derin deyimlerinden biri olsa gerek bu deyim. Hikayesi ise şöyle: Eskiden büyük tahta veya taş havanlarda (dibek) buğday, kahve dövmek muazzam bir kas gücü gerektirirmiş. Tokmağı kaldıran adam kan ter içinde kalır, her vuruşta ciğerindeki havayı “Hıh!” diye dışarı atarmış. Yanında duran yancı ise hiçbir işe dokunmaz, sadece tokmağı vuran adam her vuruş yaptığında onunla eş zamanlı olarak “Hıh!” dermiş. Günün sonunda iş bittiğinde, o hiçbir şey yapmayan yancı da en az dibek döven kadar yorulduğunu iddia eder, hatta emeğe ortak çıkarmış.
Peki bu figür, milyar dolarlık plazalarda, endüstriyel tesislerde veya modern iş hayatında karşımıza çıkmıyor mu? Hem de her gün! Bugünün iş dünyasında biz onlara “İllüzyon Yönetimi Uzmanları” veya “Sahte Profesyoneller” diyoruz.
Gelin, modern iş hayatındaki “Hıh deyicileri” tanıyalım ve şirkete maliyetlerine birlikte bakalım.
- Modern “Hıh Deyiciler” Sahada Kendini Nasıl Gösterir?
Fabrikalarda süreçleri iyileştirmek, veri tabanları kurmak, yazılımlar geliştirmek veya yalın dönüşüm yapmak tıpkı dibek dövmek gibidir; sabır, veri, analiz ve gerçek bir emek ister. Ama “Hıh deyici” bunu yapmaz. Onun uzmanlık alanı başkalarının emeğine ritim tutmaktır:
- Toplantı Ortakçıları: Aylarca süren zorlu bir projede tek bir satır veri toplamamış, sahaya inip toz yutmamıştır. Ancak projenin başarıyla tamamlandığı o büyük yönetim toplantısında sözü alır: “Biz de ekibimizle bu süreçte çok uykusuz kaldık, gerçekten vizyonumuza çok uygun bir iş oldu.” İşte bu, tam bir “Hıh!” sesidir.
- Sosyal Medya Profesyonelleri (LinkedIn İllüzyonu): Sahada hiçbir karşılığı olmayan, tek bir süreci bile standartlaştıramamış şirketlerin veya kişilerin, internetten buldukları janjanlı kelimelerle (Agile, İnovasyon, Sinerji) LinkedIn’de başarı hikayeleri yazmasıdır. Dibek bomboştur ama sosyal medyadaki “Hıh” sesleri yeri göğü inletir.
- “Cc” (Carbon Copy) Kralları: E-posta zincirlerinde hiçbir teknik veya operasyonel çözüm üretmeyen, sadece en alttaki mühendislerin çözdüğü maillere en üst yöneticileri Cc’ye ekleyerek “Elinize sağlık, takipteyiz” yazanlar modern dönemin tescilli hıh deyicileridir.
- Kurumsal İllüzyon: Pahalı Yazılımlar ve “Hıh” Diyen Şirketler
Bu durum sadece kişilerle sınırlı değildir; bazen şirketlerin kendisi de birer hıh deyiciye dönüşür.
Yalın yönetim felsefesinin en net kurallarından biridir: Standartlaştırılmamış bir süreci dijitalleştiremezsiniz.
Bir fabrika düşünün; sahada tertip düzen yok (5S yapılmamış), kalibrasyonlar takip edilmiyor, hatalar (YAK) kağıt üzerinde bile kaydedilmiyor. Ama bu şirket gidip milyon liralık en lüks yazılım paketlerini satın alıyor ve “Biz dijitalleştik, kurumsallaştık” diyor.
İşte bu, kurumsal illüzyondur. Yazılımı satın almak, dibek dövmek (süreç kurmak) değildir; sadece dibek döven bir araca bakıp “Hıh” demektir. Süreç disiplini oturtulmadan alınan her pahalı yazılım, sistemdeki kaosu dijitalleştirmekten başka bir işe yaramaz. Ve kaos her geçen gün çığ gibi büyür, nihayetinde o çığ bir gün düşer ve çığın altında kalan bütün şirket olur. (Bkz.Şirketiniz Gerçekten Büyüyor mu?)
- Yalın Bakış Açısı “Hıh Deyicileri” Nasıl Eliyor?
Yalın üretim ve operasyonel mükemmellik sistemleri (Lean), doğası gereği illüzyonları sevmez. Çünkü yalın felsefe “Gemba” (Saha) odaklıdır. Kararları hislere, janjanlı sunumlara veya “Hıh” seslerine değil; verilebilen, doğrulanabilen ve ölçülebilen dataya dayandırır.
Bir organizasyona Yalın Kanban panoları, anlık performans dashboardları ve fotoğraf kanıtlı dijital denetim modülleri girdiğinde, kimin gerçekten tokmağı salladığı (işi yaptığı), kimin ise sadece yancılık yaptığı kabak gibi ortaya çıkar. “Çok meşgulüm”, “hemen geleceğim”, “halletmem gereken bir iş var” bahaneleri ile sorumluluktan kaçanlar için ak koyunun ve kara koyunun belli olduğu, takkenin düğtüğü an gelmiştir. Çünkü sistem kişiye bağlı kahramanlıkları veya sahte başarıları değil, sürdürülebilir süreçleri ölçmeye başladığında hıh deyicilerin alanı daralır, oynayacak yerleri kalmaz.
Özetle; iş hayatında başarıya ulaşmanın ve gerçekten kurumsallaşmanın yolu, hıh deyicilerin çıkardığı gürültüyü azaltıp, dibeğe vuran tokmağın çıkardığı gerçek sese (üretime, kaliteye, veriye) odaklanmaktan geçer.
Şirketinizde süreçleri yönetirken kendinize şu soruyu sorun: Biz şu an gerçekten dibek mi dövüyoruz, yoksa sadece tonlarca para harcayıp ritme uyum mu sağlıyoruz?
Unutmayın; sahnede parlayan o illüzyonun arkasında tıkır tıkır işleyen bir veri ve süreç mekanizması yoksa, perde kapandığında elinizde kalan tek şey koca bir yorgunluk olacaktır.
Sevgilerimle,