OEE’si %25 Olan İşletme Neden Yeni Makine Alır?
“OEE’si %25 Olan İşletme Neden Yeni Makine Alır?” sorusu bir üretim işletmesinin mevcut makinelerinde OEE değeri %25 seviyesindeyken yeni makine yatırımı yaptığında akla ilk gelen sorudur.
Çünkü %25 OEE, teorik olarak sahip olunan üretim kapasitesinin yalnızca dörtte birinin etkin şekilde kullanılabildiğini gösterir. Başka bir ifadeyle işletme, elindeki makinenin kapasitesini tam kullanamadan yeni kapasite satın alma yapmıştır.
Peki böyle bir karar neye göre veriliyor?
Çoğu zaman cevap; detaylı kapasite analizleri, darboğaz çalışmaları veya verimlilik hesapları değildir.
Bazen kararın başlangıcı sadece şu cümledir:
“Fuarda çok güzel bir makine gördüm.”
Fuarda Görülen Makine Neden Bu Kadar Cazip Gelir?
Fuar ortamları, yatırım kararlarının duygusal tarafını oldukça güçlendirir.
Parlak ekranlar, robotik sistemler, yüksek hızda çalışan makineler, otomatik yükleme sistemleri ve etkileyici sunumlar işletme yöneticilerinde güçlü bir gelecek algısı oluşturur.
Makinenin başında verilen mesaj genellikle nettir:
“Bu makine saatte şu kadar üretir.”
Ancak gözden kaçırılan kritik bir detay vardır. Makinenin katalogda belirtilen hızıyla işletmenin gerçek üretim performansı aynı şey değildir.
Makine saatte 100 parça üretebilir. Fakat;
- Malzeme zamanında gelmiyorsa,
- Operatör yeterince eğitimli değilse,
- Kalıp ve aparat hazırlıkları uzun sürüyorsa,
- Planlama sürekli değişiyorsa,
- Bakım sistemi çalışmıyorsa,
- Kalite problemleri nedeniyle üretim tekrarlanıyorsa,
- Makinenin önü ve arkası dengeli değilse,
- Ürettiğiniz üründe yaptığınız değişiklikleri izleyemiyorsanız
yeni makinenin teknik kapasitesi işletme için fazla bir şey ifade etmez.
Yeni makine satın alınmış olur ancak eski problemler yeni makineye taşınır. Yani israfın kapsamı genişler, kalitesizlik maliyetleri artar.
“İlk Ben Alayım” Hevesinin Bedeli
Bazı yatırım kararlarında gerçek ihtiyaçtan çok prestij duygusu öne çıkar.
“Bu teknoloji sektörde ilk bizde olsun.”
“Rakiplerimizden önce biz alalım.”
“Müşteri geldiğinde bu makineyi görsün.”
“Şirketimizin teknolojik gücünü gösterelim.”
Bu düşünceler tamamen yanlış değildir. Teknoloji yatırımı rekabet avantajı sağlayabilir. Ancak yatırım kararının temelini yalnızca bu motivasyonlar oluşturduğunda işletme için ciddi sonuçlar ortaya çıkabilir.
- Yeni makine alınır ancak yeterli iş yükü oluşmaz. Makine boş bekler.
- Makineye uygun ürün ailesi net değildir. Ürünler sürekli değiştirilir.
- İşletmenin süreçleri makinenin gerektirdiği disipline hazır değildir.
- Makine çalışır fakat önceki ve sonraki operasyonlar yetişemez.
- Yeni teknoloji için gerekli personel, bakım altyapısı ve yedek parça planı kurulmamıştır.
Sonuçta milyonlarca liralık yatırım, fabrikanın en pahalı bekleme alanına dönüşebilir.
Sorun Gerçekten Kapasite Eksikliği mi?
Bir işletmede teslimatlar gecikiyor veya üretim yetişmiyorsa ilk akla gelen çözüm genellikle yeni makine almaktır.
“Mevcut kapasite yetmiyor.”
Fakat kapasite eksikliğiyle kapasitenin kötü kullanılması birbirinden farklıdır.
Bir makinenin OEE değeri %25 ise bu durumun nedenleri incelenmeden yapılan yatırım sağlıklı değildir. Düşük OEE’nin arkasında makine arızaları, uzun ayarlar, malzeme beklemeleri, plansızlık, kalite kayıpları veya operatör yetersizliği bulunabilir.
Bu kayıplar ortadan kaldırıldığında aynı makinenin üretimi iki katına, hatta bazı durumlarda üç katına çıkabilir.
Örneğin mevcut makine ayda 1.000 parça üretiyor olabilir. Yönetim, ihtiyaç 1.500 parçaya çıktığı için yeni makine almaya karar verebilir.
Ancak yapılan analiz sonucunda makinenin üretim süresinin büyük bölümünde;
- Malzeme beklediği,
- Arıza nedeniyle durduğu,
- Ayar ve ürün değişimi yaptığı,
- Kalite problemi yaşadığı
görülebilir.
Bu kayıplar azaltıldığında mevcut makine zaten 1.500 parçalık ihtiyacı karşılayabilir. Bu durumda işletmenin sorunu makine eksikliği değil, yönetim sistemi eksikliğidir.
Yeni Makine Eski Problemleri Çözmez
İşletmelerde sık rastlanan yanılgılardan biri de teknolojinin süreç problemlerini otomatik olarak çözeceği düşüncesidir.
Oysa yeni makine;
- kötü planlamayı düzeltmez,
- malzeme eksikliğini çözmez,
- standartsız çalışmayı ortadan kaldırmaz,
- bakım disiplinini kendiliğinden oluşturmaz,
- iş akışını düzeltmez,
- çalışanlar arasındaki iletişim sorunlarını gidermez…
Hatta süreçler zayıfsa yeni teknoloji mevcut sorunları daha pahalı hale getirebilir.
Eski makinede yaşanan bir saatlik duruşun maliyeti düşük olabilir. Ancak yüksek yatırım bedelli, otomasyona bağlı ve hattın tamamını besleyen yeni bir makinenin bir saat durması çok daha yüksek kayıp oluşturabilir.
Üstelik yeni makinenin finansman gideri, amortismanı, bakım sözleşmesi, yazılım lisansı, enerji tüketimi ve eğitim maliyeti de devam eder.
Makine çalışmasa bile maliyeti çalışmaya devam eder.
Yatırım Kararı Öncesinde Ne Yapılmalı?
Yeni makine yatırımı düşünülmeden önce işletmenin mevcut kapasitesi gerçek verilerle analiz edilmelidir.
İlk olarak OEE değerinin yalnızca toplam sonucu değil, bileşenleri incelenmelidir:
- Kullanılabilirlik neden düşük?
- Performans kaybı nerede oluşuyor?
- Kalite kayıplarının temel nedeni nedir?
Daha sonra darboğaz operasyon belirlenmelidir. Çünkü her makinenin kapasitesini artırmak, işletmenin toplam üretimini artırmaz. Üretim sistemi yalnızca gerçek darboğaz kadar hızlanabilir.
- SMED çalışmalarıyla ürün değişim süreleri azaltılabilir.
- Planlı bakım sistemiyle arızalar önlenebilir.
- Standart iş oluşturularak operatörler arasındaki performans farkı düşürülebilir.
- Malzeme akışı düzenlenerek beklemeler azaltılabilir.
- Üretim planı sadeleştirilerek gereksiz ürün geçişleri önlenebilir.
Bazen birkaç aylık sistematik iyileştirme çalışması, yeni bir makinenin sağlayacağı kapasiteden daha fazlasını ortaya çıkarabilir.
Yatırıma Karşı Değilim, Analizsiz Yatırıma Karşıyım
Yanlış anlaşılmasın, elbette işletmeler büyümek, yeni teknolojilere geçmek ve rekabet güçlerini artırmak için yatırım yapmalıdır. Ancak yatırım kararının kaynağı fuarda görülen etkileyici bir demo değil, işletmenin gerçek ihtiyacı olmalıdır. Bu aşamada doğru soru:
“Bu makineyi alabilir miyiz?” değil,
“Bu makineye gerçekten ihtiyacımız var mı?”
olmalıdır.
Daha da önemlisi şu sorulmalıdır:
“Mevcut makinelerimizi neden etkin kullanamıyoruz?”
OEE’si %25 olan bir işletmede ilk yatırım yeni makine olmamalıdır.
İlk yatırım; veri toplama sistemine, bakım disiplinine, çalışan eğitimine, standart işe, problem çözme kültürüne ve süreç iyileştirmeye yapılmalıdır.
Çünkü verimsiz bir sisteme eklenen yeni makine, işletmenin sorunlarını çözmez.
Sadece sorunların üzerine daha pahalı bir ekipman ekler.
Sevgilerimle,