Yalın Üretimin Tarihçesi
Yalın üretimin tarihçesi 1950’li yıllarda Henry Ford’un üretim sisteminin Japon mühendisler tarafından incelenerek iyileştirilmesi ile başlar.
Toyota 1930’larda Japonya’da ilk kez otomobil üretmeye başladığında, şirket bir dizi zorlukla karşılaştı. Japonya o zamanlar otomobiller için nispeten küçük bir pazardı ve Toyota, Batılı otomobil üreticilerinin kaynaklarından yoksundu. Ancak Toyota’nın kurucusu Kiichiro Toyoda, şirketin küresel sahnede rekabet edebilmesini sağlayacak dünya standartlarında bir üretim sistemi yaratmaya kararlıydı.
Bay Toyoda bu hedefe ulaşmak için Henry Ford’un ve Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Ford Motor Company’nin öncü çalışmalarına yöneldi. Ford, standardizasyon, uzmanlaşma ve seri üretim ilkelerine dayanan devrim niteliğinde bir üretim sistemi geliştirmiş ve bu sistem sayesinde kitleler için uygun fiyatlı otomobiller üretmişti. Ancak bu sistem esnek değildi. Toyoda, Ford’un üretim sisteminin potansiyelini fark etti ve bu sistemi yerinde incelemek üzere ABD’ye bir mühendis ekibi (Eidi Toyoda ve Taiichi Ohno) göndermeye karar verdi.
Toyota mühendisleri Ford’un fabrikalarında gördüklerinden çok etkilendiler. Ford’un üretim sürecini vasıfsız işçiler tarafından gerçekleştirilebilecek küçük, tekrarlayan görevlere nasıl böldüğünü, bunun da yüksek düzeyde verimliliği ve üretkenliği nasıl sağladığını gözlemlediler. Ayrıca Ford’un israfı azaltan ve güvenilirliği artıran değiştirilebilir parçalar ve standartlaştırılmış bileşenlerden oluşan bir sistemi nasıl geliştirdiğini de yaşayarak görmüş oldular.
Ford Üretim Sistemi’ni inceleyen Eidi Toyoda ve Taiichi Ohno; Henry Ford’un tasarlamış olduğu üretim sisteminde aşağıdaki sorunları tespit ettiler:
- Taleplere yanıt verme süresinin uzun olması,
- Stok maliyetinin yüksek olması,
- Model değişim sürelerinin birkaç güne kadar uzaması,
- Esnek olmayan yapı.
Bunlar müşterilerinin taleplerine hızlı cevap vermek isteyen Toyota firması yetkilileri için oldukça büyük sorunlardı. Ford’un üretim sisteminde tespit ettikleri sorunlardan yola çıkarak üretimle ilgili tüm detayları titizlikle inceleyen Toyota ekibi, israfları azaltmaya, model değişim sürelerini kısaltmaya, sistemin esnekliğini artırmaya ve müşteri taleplerine hızlı cevap vermeye odaklandılar.
Başlangıçta Amerikan pazarında tutunması zor olan Japon otomobiller, 1970’li yıllarda yaşanan petrol krizi sayesinde krizi fırsata çevirmeyi başarır. Patlak veren petrol krizi nedeniyle otomobil kullanıcıları yakıt tasarruflu araç kullanımına yöneldiğinde Toyota’nın ürettiği araçlarda mevcut olan yakıt tasarrufu sistemi, bir süre sonra firmanın Amerikan otomotiv pazarının %40’ını ele geçirmesini sağlar.
Üretim sistemindeki bu köklü değişikliklerin sürekli geliştirilmesi ve Toyota üretim sistemlerine entegre edilmesi ile 1980’li yıllara gelindiğinde Toyota firması dünya otomobil üreticileri arasında hızlı bir şekilde ikinci olmayı başarır ve yalın üretim felsefesi tüm Japonya’yı etkisi altına alır.
Faaliyetlerine tekstil makineleri üreticisi olarak başlayan Toyota firmasının üretim sistemlerini iyileştirerek kaliteli, düşük maliyetli ve müşteri taleplerine hızlı cevap verebilen otomobiller üretmeyi başarması otomotiv piyasasında büyük yankı uyandırır ve yalın kavramının ortaya çıkmasını sağlar.
Yalın kavramı ilk olarak 1990 yılında Daniel T. Jones ve James P. Womack tarafından kaleme alınmış “The Machine That Changed The World – Dünyayı Değiştiren Makina” isimli kitapta “yalın fabrika” olarak karşımıza çıkar. Otomotiv sektörünün gelişimini anlatan bu kitap, 18. yüzyılın sonunda ortaya çıkan ilk otomobilin üretim macerasından başlayarak kitle üretim yöntemleri, Henry Ford’un ortaya attığı montaj hatları ve günümüzde uygulanmakta olan modern üretim sistemlerini ele alır. Bu kitapta isimsiz olarak bahsedilen “yalın fabrika” o dönemde Amerikalı rakiplerini farklı bir şekilde geride bırakan Toyota firmasının ta kendisidir.
Bu kitabın gördüğü ilgiden sonra birçok otomotiv üreticisi Japonlara öğretmiş oldukları toplam kalite ve toplam verimlilik ile ilgili uygulamaları yalın felsefesi ile yeniden öğrenmek için uğraşmaya başladılar. Tam zamanında üretim (Just In Time) adı altında birçok firma, Toyota Üretim Sistemi’nin ortaya koyduğu üretkenlik ve verimlilik modellerini kendilerine uyarlamaya başlar. Ancak sektör sadece otomotivden ibaret değildir. Diğer sektörlerde faaliyet göstermekte olan firmalar da benzer yöntemleri kullanarak verimliliklerini arttırmak zorundaydılar. Bu konudaki ihtiyacın farkında olan Daniel Jones ve James P. Womack Dünyayı Değiştiren Makina’yı yazarken edindikleri tecrübeleri Yalın Düşünce – Lean Thinking isimli kitapta birleştirerek yalın üretimin farklı sektörlerdeki uygulamalarını bu kitapta toplarlar.
Yalın metotları 6 Sigma metodolojisi ile birleşerek Yalın 6 Sigma adı ile sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Bu metotlar günümüzde hizmet de dahil olmak üzere birçok sektörde kullanılmakta ve firmaların ilgi odağında olmaya devam etmektedir.